Wonder Wheel

Ακόμα κι όταν διαπράττει θεμελιώδη κινηματογραφικά λάθη-και είναι σίγουρο ότι το κάνει εσκεμμένα- το αποτέλεσμα είναι άρτιο και εντυπωσιακό. Ο πρωταγωνιστής γυρνάει και κοιτάζει την κάμερα, ενώ διηγείται την δική του ιστορία και την ιστορία στην οποία συμμετέχει. Οι υπόλοιποι ηθοποιοί στήνονται απέναντι από τον φακό και κουβεντιάζουν μεταξύ τους, για να καταλάβει ο θεατής την υπόθεση. Σαν αυτές τις σαπουνόπερες, τις «φωσκολιάδες», που τα δίνουν όλα στο πιάτο, μήπως και ξεφύγει κάτι το συνταρακτικό και … χάσει η Βενετιά βελόνι. Γιατί το κάνει; Δεν φοβάται να μην πούμε ότι έχει πια γεράσει, ότι δεν πρέπει να κάνει πια ταινίες, ότι τα έχει πει όλα και καλύτερα να πάρει σύνταξη να ησυχάσουμε; Το κάνει γιατί πατάει στα πόδια του γερά. Ο κινηματογράφος του δεν ανήκει στην υψηλή κουλτούρα (ποτέ δεν ήταν άλλωστε ακόμα κι όταν τσαλαβουτούσε στα μονοπάτια της ψυχανάλυσης). Όμως ξέρει πότε θα στρίψει το τιμόνι, πότε με ένα φωτισμό, πότε με μια φωτογραφία, πότε με μια κίνηση της κάμερας, ένα στήσιμο της σκηνής, μια εμβόλιμη μουσική φράση, ένα τζαζ ταξίμι, θα δώσει την απαραίτητη σπρωξιά, θα διαβεβαιώσει, θα αποδείξει καλύτερα, ότι έχει τον πλήρη έλεγχο του σεναρίου Ακόμα και ο πιο κακοπροαίρετος θεατής, θα μείνει (έστω και χωρίς να το ομολογήσει) ικανοποιημένος.

Στον Woody Allen αρέσει να δημιουργεί ηθοποιούς που να μιλάνε, να εκφράζονται και να συμπεριφέρονται ακριβώς όπως εκείνος. Όχι να λένε απλώς τα λόγια τους, αυτά που εκείνος έγραψε, αλλά να τα εκφέρουν όπως ακριβώς εκείνος, ιδιαίτερα από τότε που δεν ερμηνεύει ο ίδιος τους ρόλους που γράφει. Σε ετούτη την ταινία πρωτοτυπεί. Δημιουργεί πολλούς μικρούς Γουντιαλλενίσκους. Κάθε ένας από αυτούς αναλαμβάνει να ερμηνεύσει κομμάτια από συνολικούς χαρακτήρες προηγούμενων ταινιών του. Έτσι σε κάθε πλάνο βλέπουμε και κάποιον να συμπεριφέρεται ανάλογα. Ο Mickey ο ναυαγοσώστης (Justin Timberlake), επίδοξος θεατρικός συγγραφέας που μοστράρει, σαν παράσημο, την πνευματική του καλλιέργεια για να ρίχνει τις γκόμενες, η Ginny (Kate Winslet) αποτυχημένη ηθοποιός, αμφιταλαντεύεται ανάμεσα στην βαλτωμένη ασφάλεια μιας τελειωμένης συζυγικής ζωής και στην ερωτική καλοκαιρινή περιπετειούλα που θα της δώσει την αίσθηση ότι ακόμα αξίζει, η κακομαθημένη και ανασφαλής πέτρα του σκανδάλου, η Carolina (Juno Temple), προγονή και ερωτική αντίζηλος της Ginny, και ένας έξτρα ρόλος, αυτός του «μπουρλοτιέρη», του κολλημένου με τον κινηματογράφο και τις ταινίες, η μελλοντική μετενσάρκωση του σκηνοθέτη, του ανθρώπου που έρχεται μέσα από την μοναξιά  και την εγκατάλειψη που βιώνει, μέσα από την απόρριψη του κατεστημένου που τον περιβάλλει, να βάλει την «αντισυστημική» φωτιά, η οποία βέβαια δεν θα κλονίσει την εξουσία, θα τον βάλει όμως στο… κέντρο του παιχνιδιού. Και ασφαλώς ο αντίποδας, ο κόντρα γουντιαλλενικός ρόλος, ο Humpty (Jim Belushi), ο χύμα αλκοολικός, φωνακλάς, γήινος, πεζός, βυθισμένος στον βούρκο, όχι από επιλογή, αλλά από άγνοια. Μια ζωώδης αγαθότητα συνδυασμένη με μια μπουνταλάδικη βιαιότητα,  εμπλέκεται ανάμεσα στο δήθεν εκλεπτυσμένο και δήθεν πνευματικά καλλιεργημένο σύμπαν των ανθρώπων που δεν καταλαβαίνει.

Θα αρκούσαν τα πλάνα κάτω από την εξέδρα στην παραλία, τις βροχερές καλοκαιρινές μέρες στο Coney Island της δεκαετίας του '50 , το κρέμασμα του ακουστικού του τηλεφώνου από την Kate Winslet, το φως που φέγγει στο πρόσωπό της καθώς κρατά το μαχαίρι, η συνομιλία του Justin Timberlake με έναν φίλο του μπροστά στην σκακιέρα, η στροφή της λιμουζίνας των μαφιόζων πίσω από την Juno Temple και αρκετών ακόμα για να μείνει η ταινία χαραγμένη στην μνήμη.

Έχουμε χορτάσει από έρωτες, πάθη, διαψεύσεις, συμβατικές σχέσεις, απογοητεύσεις κ.λ.π. Εδώ μετράει … το περιτύλιγμα. 

Midnight in Paris-Μεσάνυχτα στο Παρίσι

Αρκεί μονάχα αυτό το δίλεπτο-τρίλεπτο, με τον Gil, την αρραβωνιαστικιά του και τα πεθερικά του, στο τραπέζι του κυριλέ εστιατορίου, καθώς ο Woody Allen ξεμπερδεύει με συνοπτικές διαδικασίες με την Αμερική του tea party και των λοιπών νεοσυντηρητικών κρετίνων, για να του συγχωρήσω όλες τις σκηνοθετικές του ευκολίες. Μην παρεξηγηθούμε, η ταινία, «Μεσάνυχτα στο Παρίσι», μου άρεσε πολύ. Απλώς, είναι ότι ο σκηνοθέτης κάνει πια ταινίες για το «ευρύ» κοινό. Αυτή η τόλμη, που κάποτε χαρακτήριζε τις ταινίες του έχει γίνει light. Ίσως δε φταίει ο ίδιος. Ίσως η δυτική κοινωνία δέχεται χωρίς «ζόρι» κάποια ξεπερασμένα ταμπού. Το αποτέλεσμα… αυτό το υπόγειο, ανατρεπτικό, απελευθερωτικό χιούμορ να ξεκλειδώνει ήδη ορθάνοιχτες πόρτες.
Για τον νεοϋορκέζο συγγραφέα τηλεοπτικών σειρών, Gil (Owen Wilson), το Παρίσι αποτελεί την Μέκκα του πολιτισμού. Επίδοξος συγγραφέας ενός βιβλίου με περιεχόμενο τελείως διαφορετικό, από τα έως τώρα πονήματά του, θέλγεται από το στυλ, την φινέτσα και γενικά την τέχνη που παρήγαγε η Γαλλική πρωτεύουσα, τις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα. Μέσα στο μυαλό του, ο κύκλος των διανοούμενων που έδρασε τα χρόνια εκείνα, όχι τόσο τα καλλιτεχνικά τους επιτεύγματα, αλλά το τρόπος ζωής τους, οι καθημερινότητα τους, ο μποέμικος χαρακτήρας τους, μυθοποιείται και παίρνει διαστάσεις ηρωικές. Δεν θέλει πολύ λοιπόν, καθώς η αρραβωνιαστικιά του, οι γονείς της και ο κύκλος τους κινούνται σε τελείως διαφορετικό μήκος κύματος και -ενώ βρίσκονται στο Παρίσι για κάποιο επαγγελματικό σκοπό του πεθερού- να πηδήξει από την πραγματικότητα… στο παρελθόν. Όταν το ρολόι κτυπά μεσάνυχτα, σαν σύγχρονος «σταχτοπούτος», ανεβαίνει στην δική του κολοκύθα- ένα Πεζό αντίκα των αρχών του 20ου αιώνα- και γνωρίζεται με τα ινδάλματά του.
Ο Ernest Hemingway, η Gertrude Stein, του δίνουν συμβουλές για το βιβλίο του, διασκεδάζει με τον Scott και την Zelda Fitzerald και φλερτάρει με την Adriana (Marion Cotillard) πρώην ερωμένη του Pablo Picaso.
Είναι ξεκάθαρο, ότι η αγάπη για το αυθεντικό είναι αυτή που οδηγεί τα βήματα του Gil, δηλαδή του ίδιου του Woody Allen, αφού για άλλη μια φορά ο πρωταγωνιστής του μιλά, κινείται και συμπεριφέρεται, σαν τον ίδιο τον σκηνοθέτη. Ότι φθάνει στο παρόν, σε κάθε παρόν, φθάνει αλλοιωμένο, έχοντας χάσει την αυθεντικότητά του. Η ανάγκη των ανθρώπων να φτιάχνουν μεγάλους ζωγράφους, μεγάλους συγγραφείς, μεγάλους μουσικούς, τόσο μεγάλους που να αποκόπτονται από την πραγματικότητά τους, ανοίγει τον δρόμο στον θρύλο.
Έτσι λοιπόν ο Woody Allen παίρνει θέση έξω από την «πολυκατοικία» του χρόνου. Ανεβοκατεβαίνει με το βλέμμα του τους ορόφους, τις δεκαετίες, συνδιαλέγεται με το παρόν και το παρελθόν, ανατέμνει την υπαρξιακή αυτάρκεια του ανθρώπου μετατρέποντάς την από κουκίδα, σε ευθύγραμμο χρονικό τμήμα.
Μια αισθηματική κωμωδία με happy end, με δυνατό σενάριο, αλλά με πολλά σκηνοθετικά κλισέ. Πάντα ενοχλούμαι, όταν ο σκηνοθέτης κλείνει συνωμοτικά το μάτι στον θεατή και αυτήν την φορά το παρακάνει, εκμεταλλευόμενος την γνώση του κοινού για τα ιστορικά πρόσωπα.
Εξαιρετική επιλογή του Owen Wilson για τον ρόλο του «φευγάτου Αμερικανού». Ο τρόπος που κινηματογραφεί το ελαφρά ασύμμετρο πρόσωπό του, παραπέμπει σε ευρωπαϊκά χαρακτηριστικά, ίσως μια ακόμα πινελιά-μουτζούρα στα μούτρα της αμερικάνικης showbiz.

Whatever Works-Κι αν σου κάτσει;

Ας ξεκινήσουμε όπως ακριβώς και ο Woody Allen. Κινηματογράφος και αληθινή ζωή είναι ένα και το αυτό. Δεν με βλέπετε μόνο εσείς, σας βλέπω και εγώ, μοιάζει να μας ψιθυρίζει, άρα ευκαιρία για αυτοσαρκασμό. Το ξέρουμε εμείς οι θεατές, το ξέρει και ο πρωταγωνιστής, το λέει και στους άλλους ηθοποιούς, αλλά δεν τον πιστεύει κανένας. Τους βάζει στο τραπεζάκι-έξω του καφενείου, για τις συνηθισμένες του αμπελοφιλοσοφίες-από πού ερχόμαστε και προς τα που πηγαίνουμε-και ξαφνικά ρίχνει στα πόδια του, μπροστά στα σκαλιά του περιποιημένου φτωχικού του, ένα ζουμπουρλούδικο μωρό ετών 21, έκθετο, απελπισμένο, στα όρια της απόγνωσης.
Ο Boris Yelllnikoff (Larry David) λίγο παραπάνω από μεσήλικας, με δυο απόπειρες αυτοκτονίας στο ενεργητικό του, κουτσός, φαλακρός, μισάνθρωπος, αλλά και διάνοια στην φυσική, παρ’ ολίγον νομπελίστας, δεν θέλει πολύ… αλλά στο τέλος πείθεται να παντρευτεί την μικρή ανόητη, αλλά με τις υπόλοιπες χάρες στον υπερθετικό βαθμό, Melodie St Ann Celestine (Evan Rachel Wood). Γύρω από το κεντρικό αυτό πρωταγωνιστικό δίδυμο μπαινοβγαίνουν-παρελαύνουν στην σκηνή, όπως οι φιγούρες του Καραγκιόζη, αφήνουν το στίγμα τους και καταθέτουν τα εσώψυχά τους, ένα σωρό χαρακτήρες, οι φίλοι του Boris, η μητέρα και ο πατέρας της Melodie, σύγχρονοι Νεουορκέζοι, άνθρωποι της σόου-μπιζ, της τέχνης και του πνεύματος.
Το καλύτερο σκηνικό να μας πει ο σκηνοθέτης όλα όσα έχει μέσα στο μυαλό του. Μέσα από ζουμερούς διαλόγους ακτινογραφούνται «οι Αμερικές» του 21ου αιώνα. Προσεκτικά, με έναν απλό νυχοκόπτη, για να μην ανοίξει βαθιές πληγές, περιγράφει την συντηρητική Αμερική της Sara Palin, που είναι κατά των αμβλώσεων, υπέρ της οπλοφορίας, εθνικιστική και μισαλλόδοξη, γεμάτη υποκρισία και πουριτανισμό. Από την άλλη η κοσμοπολίτικη Νέα Υόρκη απομυθοποιείται και αυτή μέσα από τις υπερβολές της και τις νευρώσεις της. Πράγματα λίγο πολύ γνωστά, που βρίσκουν όμως την έκφρασή τους, μέσα στο το ίδιο το άτομο. Γιατί η ανάλυση του Woody Allen, μπορεί να αφορά την κοινωνία, αναδεικνύει όμως τις στρεβλώσεις της μέσα στον ανθρώπινο ψυχισμό. Και βέβαια το σχετικό πασάλειμμα περί τύχης, περί στιγμών, που καθορίζουν την ζωή του ανθρώπου και πόσο ευάλωτος είναι στην μοίρα του, είτε για το καλό, είτε για το κακό. Και μια διαρκής ολοφάνερη επιθυμία να τα κλείσει όλα μέσα σε κουτάκια, να τα τακτοποιήσει, να μην αφήσει κανένα παραπονεμένο. Αφού την σκέφτηκα την μικρή κακία μου, θα την πω. Έχει γεράσει ο άνθρωπος και θέλει να τα βλέπει όλα στρογγυλά.
Η ταινία βλέπεται ευχάριστα. Όταν κατά το τελευταίο μισάωρο αρχίζει κάπως, να κουράζει με τις επαναλήψεις της, καταφέρνει με μαγικό τρόπο να ανανεώσει το ενδιαφέρον, βάζοντας καινούργια «υλικά» στην συνταγή της.
Πάντως έχει καταντήσει πια πρόβλημα, η εμμονή του σκηνοθέτη να δημιουργεί ομοιώματά του στην υποκριτική τέχνη των ηθοποιών του. Εδώ, δεν μιλάμε απλά για καθοδήγηση. Μιλάμε για κανονικό καπέλωμα. Ειδικά όμως σε αυτήν εδώ την ταινία τους εγκαταλείπει οριστικά στην τύχη τους. Δε κλείνει απλώς το μάτι του. Καταφέρνει να βρίσκεται εξ’ ολοκλήρου ο ίδιος πίσω από το πανί. Τα λόγια που μιλάνε, οι εκφράσεις στο πρόσωπο τους, οι κινήσεις τους είναι ακριβώς οι δικές του. Ο φουκαράς ο Larry David, δεν φθάνει που τον φόρτωσε, για τις ανάγκες της ταινίας βέβαια, με όλα τα κακά της μοίρας του, τον υποχρέωσε κιόλας, όταν ο ρόλος του απαιτεί να ακούει τον συνομιλητή του, να μετράει από μέσα του, για να μην χάσει την επόμενη ατάκα του και να κάθεται, σαν το ξυλάγγουρο. Ευτυχώς η Evan Rachel Wood δεν έχει πρόβλημα. Όπως και να καθήσει ευχαριστημένοι είμαστε…

Vicky Christina Barcelona

Το «Vicky Cristina Barcelona», του Woody Allen, είναι μια καλογυρισμένη εύπεπτη κομεντί, που δίνει την ευκαιρία στον δημιουργό της να αγγίξει μέσα από στιγμιαίους εμπνευσμένους διαλόγους, ζητήματα, που αφορούν τις ερωτικές σχέσεις ανάμεσα στα ζευγάρια.
Με φόντο την Μπαρτσελόνα δυο φίλες Αμερικανίδες τουρίστριες διαφορετικής ψυχοσύνθεσης και στάσης απέναντι στο σεξ έρχονται αντιμέτωπες με τον ίδιο τους τον εαυτό, στην προσπάθεια τους να τον ξεπεράσουν. Καταλύτες ένας πρωτοποριακός ζωγράφος και η πρώην σύζυγός του.
Με γρήγορο ρυθμό, πλάνα εξαιρετικής ακρίβειας και ζεστή φωτογραφία, η ιστορία εκτυλίσσεται με ταχύτητα, βοηθούμενη από το σφιχτοδεμένο, αν και προβλέψιμο, σενάριο. Η εκτυφλωτική Βαρκελώνη και ο καλλιτεχνικός κύκλος της είναι η σταγόνα, που ξεχειλίζει το ποτήρι και αφήνει τις ορμόνες να κυκλοφορήσουν ελεύθερα στα σώματα των πρωταγωνιστών.
Στα αρνητικά της ταινίας η εμμονή του σκηνοθέτη να δημιουργεί στο πανί ηθοποιούς κακέκτυπα της δικής του υποκριτικής μανιέρας. Μέσα στο αεροπλάνο, κατά την επιστροφή από το Οβιέδο, παρακολουθούμε το αποκορύφωμα αυτής της τακτικής, καθώς η Chistina (Scarlett Johansson) μιλάει, κινείται και γενικά συμπεριφέρεται, σαν ένας νευρωτικός Woody Allenίσκος.
Οι εύκολες καταφυγές στην πεπατημένη, για να δικαιολογηθούν τα αδικαιολόγητα, που θέλει την Vicky (Rebbeca Hall) να προβάλλει την ζωή της στην ξεκάρφωτα αποτυχημένη συζυγική σχέση της μεσήλικης φίλης της, Judy, δημιουργούν στον θεατή στιγμιαία μια αμηχανία.
Μεγαλειώδης η σύλληψη του χαρακτήρα της Maria Elena, αλλά και η απόδοσή του από την Penelope Kruz. Μια εύθραυστη ισορροπία ανάμεσα στην πολιτισμένη συμπεριφορά και στο ξεκατίνιασμα, τέτοια, που ο θεατής να επιθυμεί διακαώς το δεύτερο.
Όσο για το ερωτικό τρίγωνο, ο Woody Allen ξαπλώνει την μη αφομοιωμένη ελευθεριακή συμπεριφορά στο ψυχαναλυτικό ντιβάνι και προσπαθεί να απαντήσει στο What’s on a woman’s mind?